एस.आर. दरापुरी, राष्ट्रीय अध्यक्ष, ऑल इंडिया पीपल्स फ्रंट
2025 च्या बिहार विधानसभेच्या निवडणुकांमध्ये (६ आणि ११ नोव्हेंबर, निकाल १४ नोव्हेंबर) दलित मतदारांनी राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी (एनडीए – भाजपा + जेडीयू) कडे मोठ्या प्रमाणात झुकाव दाखवला. यामुळे एनडीएला प्रचंड विजय मिळाला—२४३ पैकी २०२ जागा आणि एकूण सुमारे ४६.६ टक्के मते. विरोधी महागठबंधन (एमजीबी – राजद आघाडी) फक्त ३५ जागांवर थांबले असून त्यांना ३७.९ टक्के मते मिळाली.
दलितांच्या मतदानातील प्रमुख प्रवृत्ती
बिहारच्या लोकसंख्येत सुमारे १९.६५% दलित (अनुसूचित जाती) आहेत. यांचे मतदान परंपरेने विविध पक्षांमध्ये विभागलेले असले तरी, २०२५ मध्ये एनडीएने दलित मतांचे अभूतपूर्व एकत्रीकरण साधले. यामध्ये चिराग पासवान यांच्या लोजपा (रामविलास) आणि जीतनराम मांझी यांच्या हिंदुस्तानी अवाम मोर्चा (HAM) या दलित नेतृत्वाच्या पक्षांशी युतीचा मोठा फायदा झाला. एग्झिट पोलानुसार सुमारे ४९% दलित मतदारांनी एनडीएला मतदान केले, जे मागील निवडणुकांपेक्षा स्पष्टपणे जास्त आहे.
पॅटर्न्स:
एनडीएचा प्रभाव:
पासी दलितांत (लोजपा–आरव्हीमुळे) महादलित/गैर-पासवान दलितांत (जेडीयू + HAMमार्फत) काही उपगटांमध्ये ६०–७०% पर्यंत मतदान एनडीएकडे गेले.
एमजीबीचे समर्थन:
फक्त ३०–३५% दलित मतदार, मुख्यतः राजदप्रेमी दुसाध आणि इतर काही गट परंतु यादव वर्चस्वाच्या धारणा आणि अंतर्गत कलहामुळे आधार कमी झाला.
इतर पक्ष:
पाशुपती पारस यांच्या आरएलजेपीसह इतर लहान पक्षांना फक्त ५–१०% मते मिळाली. अनुसूचित जाती राखीव मतदारसंघातील कामगिरी- एकूण ३८ एससी राखीव जागांपैकी एनडीएने ३४ जागा जिंकल्या—इतिहासातील सर्वोत्तम आकडा. यावरून दलित मतांचा स्पष्ट कल दिसून आला.
आघाडी/पक्ष २०२५ मधील जागा २०२० मधील तुलना
एनडीए एकूण ३४ ~१७
भाजपा ११ ९
जेडीयू १४ ८
लोजपा (आरव्ही) + HAM ९ N/A
एमजीबी एकूण ४ १७
राजद ४ ९
काँग्रेस ० ४
२०२० पर्यंत दलित मते अधिक विभागलेली होती. २०२५ मध्ये हा कल २०१० च्या एनडीएच्या सुपर-स्ट्राँग प्रदर्शनासारखा दिसून आला (३७/३८).
दलितांचा कल एनडीएकडे का वळला?
१. जातीय आघाडीची प्रभावी बांधणी
एनडीएमध्ये पासवान, मांझी यांसारख्या दलित नेत्यांचा समावेश करून वरकड जात, ओबीसी, ईबीसी आणि दलित असे विस्तृत सामाजिक गठबंधन तयार केले. याउलट राजदच्या मुस्लिम–यादव (MY) केंद्रित आधारावर मर्यादा असल्याची भावना निर्माण झाली.
२. कल्याणकारी योजना आणि शासन- नितीश कुमार यांच्या विकास मित्र योजना, महादलित केंद्रित कार्यक्रम, लाभांचे प्रत्यक्ष वितरण यामुळे दलितांमध्ये विश्वास निर्माण झाला.
३. एमजीबीची कमकुवतता- आघाडीत अंतर्गत भांडणे जागावाटपात उशीर व यादव कार्यकर्त्यांचे अति-प्राबल्य यामुळे दलित मतदार नाराज झाले.
४. प्रतिकूल परिस्थितीचा उलटा परिणाम- तरुणांमध्ये बेरोजगारीचा मुद्दा राजदच्या बाजूने गेला, परंतु दलित मतदारांनी “कायद्याची स्थिरता + योग्य लाभवाटप” याला प्राधान्य दिले.
निष्कर्ष
दलित मतांचे अभूतपूर्व एकत्रीकरण हे एनडीएच्या विजयानंतरचे सर्वात निर्णायक कारण ठरले. सुमारे ९ टक्के मताधिक्य असूनही एनडीएने ८३% जागा जिंकल्या. लोकनीती–सीएसडीएस सारखे तपशीलवार पोस्ट-पोल सर्वेक्षण अहवाल लवकरच या प्रवृत्ती आणखी स्पष्ट करतील.